Karmelici bosi na dawnej fotografii

Archiwizując materialne dziedzictwo karmelitów bosych, odnajdywałem sporo wyblakłych i zniszczonych już fotografii. Mimo iż pracę archiwisty motywuje pragnienie, by następnym generacjom przekazać w jak najlepszym stanie cenne dziedzictwo przeszłości, trzeba pogodzić się z prawdą, że jedne pamiątki czas postarza, a inne obraca w proch. Przemija postać tego świata. W przypadku najstarszych fotografii pozostało wykonać ich wersje cyfrowe, a następnie tchnąć w nie nowe życie, pozwalając zaistnieć poza półkami archiwum.
Zamieszczone w albumie fotografie zostały wykonane w przedziale czasowym od końca XIX wieku aż po lata sześćdziesiąte XX wieku. Tematycznie wiążą się z dziejami karmelitów bosych na obecnych i dawnych ziemiach Rzeczpospolitej. Jedne przedstawiają osoby i wydarzenia, a inne klasztory i ich otoczenie. Większość z nich została wykonana przez samych karmelitów bosych, zwłaszcza te z połowy XX wieku. Tam, gdzie to było możliwe, podano ich autora. Pamiętać bowiem należy, że zakonny styl życia wymagał od karmelitów pokory i zapomnienia o sobie, dlatego niechętnie podpisywali swoje dzieła.
Część fotografii zachowała się w stanie bardzo dobrym. Wklejone do albumów lub włożone między kartki książek przetrwały bez uszkodzeń całe dekady. Inne przekazywane z rąk do rąk lub wysyłane pocztą jako kartki pocztowe pokryły się rysami i plamami. Są też i takie, które dla potrzeb niniejszej publikacji wykonano po zeskanowaniu szklanych klisz.
Fotografie mówią niekiedy więcej, niż może przekazać tekst, zwłaszcza wówczas, gdy zostaną opisane. Chociaż nie zawsze wykonano je z dbałością o jakość, to dla karmelitańskiej historii stanowią bezcenne źródło poznania minionych czasów. Przeglądanie ich porównać można do sentymentalnej i pouczającej podróży w przeszłość, ponieważ to, co mamy dzisiaj, zawdzięczamy tym, którzy żyli i trudzili się przed nami.
Bezcenną pomocą przy identyfikacji osób przedstawionych na fotografiach służyli ojcowie Efrem Bielecki i Anastazy Gęgotek oraz zmarły w 2013 roku ojciec Benignus Wanat. Przy datowaniu sięgnięto także po zapiski klasztornych kronikarzy, a niektóre fragmenty z kronik przytoczono w publikacji, zachowując dawny ich styl. Z powodów edytorskich w przypadku niektórych fotografii zbiorowych zrezygnowano z podania nazwisk znajdujących się na nich osób.
Układ fotografii w albumie nie odzwierciedla wątków tematycznych. Skorzystano natomiast z porządku chronologicznego, grupując zdjęcia w następujące po sobie dekady.

Autorzy fotografii
Od czasu, gdy pojawiły się możliwości uwieczniania na papierze fotograficznym ludzi i wydarzeń, nigdy nie brakowało pasjonatów tej dziedziny sztuki. Dzisiejsze zautomatyzowane aparaty fotograficzne robią niemal wszystko same, jednak u początku fotografii rzecz miała się inaczej. Trzeba było spędzić sporo czasu z teorią, a potem mozolić się nad każdą szklaną kliszą w ciemni. Umiejętność panowania nad światłem i cieniem wymagała cierpliwości, niemniej kształtowała w efekcie mistrzów fotografii. Wśród karmelitów bosych, którzy z aparatem w dłoni dokumentowali życie polskich wspólnot, najcenniejszą spuściznę zostawili ojcowie Marek de la Fuente, Onufry Walczak i Makary Nowak. Swoje zasługi na tym polu ma także krakowski fotograf Kazimierz Kuzyk. Ojciec Marek był Hiszpanem. Jego pełne imię to Marcos Martinez de la Fuente. Urodził się w 1896 roku w Veilla de Leon i należał do Prowincji Burgos. Gdy polski prowincjał poprosił ojca generała o personalne wsparcie dla jeszcze słabej Prowincji Polskiej, wysłano właśnie ojca Marka, a wraz z nim ojca Eufrazjusza Barredo Fernándeza. Obydwaj przybyli do naszego kraju w 1926 roku. Ojciec Eufrazjusz wrócił do Hiszpanii po dwóch latach, a ojciec Marek pozostał u nas na stałe. Pod koniec życia przyznał, że wyjeżdżając do Polski, miał w wyobraźni zimowe odludzie, wręcz biegun północny, ale z czasem tak pokochał nasz kraj, jego ludzi i przyrodę, że mimo zachęt nie chciał już wracać do swej ojczyzny. Zmarł w Łodzi w 1969 roku.
Fotografowaniem zajmował się od lat młodzieńczych. Zawdzięczamy mu cenne zdjęcia z przełomu lat trzydziestych i czterdziestych XX wieku. Był obecny niemal na wszystkich ważniejszych jubileuszach i uroczystościach zakonnych, wożąc ze sobą wysłużony aparat fotograficzny i pudełka ciężkich szklanych klisz.
Drugim fotografem był Kazimierz Kuzyk. Urodził się w Krakowie w 1892 roku. Fotografią i rysunkiem zajmował się zawodowo. Podczas pierwszej wojny światowej pracował w wojsku jako fotograf przy jednostkach lotniczych i balonowych, wykonując głównie zdjęcia zwiadowcze. W roku 1940 otrzymał pozwolenie zamieszkania w klasztorze Karmelitów Bosych w Czernej, gdzie zmarł w 1963 roku. Pochowano go na cmentarzu klasztornym obok zakonników. W czasie trwania drugiej wojny światowej wykonał dla karmelitańskich klasztorów w Krakowie i Czernej sporo historycznie cennych fotografii, a także różnego rodzaju szkiców.
Okoliczności jego zamieszkania w klasztorze w Czernej wyjaśnił ówczesny przeor i kronikarz ojciec Alfons Mazurek. W kronice odnotował: „Z Krakowa sprowadziliśmy pana Kazimierza Kuzyka, fotografa, celem wykonania zdjęć fotograficznych tak klasztoru i okolicy, jak i ważniejszych dokumentów z naszego archiwum, a przede wszystkim aktu fundacyjnego. Zdjęcia te potrzebne są nam do projektowanego druku widokówek lub do zamierzonej broszury o naszym klasztorze. Nadto, w ten sposób, uratuje się od zagłady w tych niepewnych czasach, jeżeli nie oryginał, to przynajmniej fotograficzne odbitki cenniejszych dokumentów, a osobliwie aktu fundacyjnego. Ten fotograf robił już takie zdjęcia zeszłego roku. Zawód swój i pracę wykonuje bardzo gustownie i artystycznie. Zdjęcia te wszystkie zbieramy w specjalnych albumach przechowywanych w archiwum jako dokument historyczny dla potomności. Fotograf ten jest kawalerem i tercjarzem bractw pobożnych św. Dominika. W Krakowie cierpiał wiele biedy w tych opłakanych czasach i nie wiadomo, czy by je mógł przetrzymać. Jest to więc i pewien dobry uczynek takim ludziom i talentom dopomóc i nie dozwolić zmarnieć. Zamieszka u nas na nieograniczony czas”.
Kolejnym pasjonatem fotografii był ojciec Onufry Walczak. Urodził się w 1908 roku w Górnej Wsi. Do nowicjatu karmelitów bosych w Czernej wstąpił w 1926 roku. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1935 roku w Rzymie. Pracował najpierw w Wadowicach, potem w Krakowie, a wreszcie w Czernej, gdzie zmarł w 1993 roku.
Chociaż ceniono go jako spowiednika i kierownika duchowego poświęcającego sporo czasu posłudze w konfesjonale, nie zaniedbywał swych artystycznych uzdolnień. Fotograficznego fachu uczył się od pana Kazimierza Kuzyka. Po nim też przejął sprzęt fotograficzny i pracownię. Jego zakonny współbrat ojciec Kajetan Furmanik napisał o nim: „Artystycznie utalentowany zajmował się dodatkowo fotografią, wykonując obrazki i fotografie dokumentujące zakonne uroczystości z obłóczyn, profesji, jubileuszy. Wykonywał również pocztówki zabytkowego klasztoru w Czernej, łaskami słynącego obrazu Matki Bożej i architektonicznych detali kościoła i klasztoru. Zazwyczaj po uroczystościach zakonnych sam wywoływał filmy i robił odbitki zdjęć, a gotowe już przedkładał każdemu zakonnikowi na serwetkę w refektarzu przed kolacją. Były to miłe niespodzianki dla współbraci”.
Z aparatem fotograficznym nie rozstawał się także ojciec Makary Nowak. Urodził się w 1923 roku w Gierałtowiczkach koło Andrychowa. Habit karmelitański przyjął w Czernej w 1939 roku, a święcenia kapłańskie otrzymał w 1948 roku w Krakowie. Jako katecheta i przełożony w różnych klasztorach dokumentował głównie duszpasterską posługę swoich współbraci. Zmarł w Poznaniu w 1971 roku.