Ebook: Kolory ziemi. Oblicza wiary w Afryce

Wybór znakomitych reportaży pokazujących nam Afrykę od środka. Ojciec Maciej Jaworski OCD nie jest bowiem jednym z tych wielu turystów, którzy po liźnięciu Czarnego Lądu piszą książkę. On na tej ziemi mieszka od lat. Z pasją godną pozazdroszczenia zgłębia tradycję i kulturę, w których dane jest mu żyć. Misjonarz stawia wiele niewygodnych pytań, z którymi wolimy się nie konfrontować. Nie ukrywa problemów i ran Afryki, ale pokazuje też ogromny potencjał tego kontynentu, również gdy chodzi o toczącą się obecnie na Czarnym Lądzie walkę cywilizacji chrześcijańskiej z rosnącym w siłę światem radykalnego islamu. Świetny język i doskonałe pióro misjonarza-globtrotera sprawiają, że podróż przez kolejne kraje Afryki odbywamy dosłownie jednym tchem i kończąc czytać Kolory ziemi, już czekamy na kolejną książkę polskiego karmelity.

Beata Zajączkowska, Radio Watykańskie

* * *

To dobra książka dla każdego, kto chce dowiedzieć się, co naprawdę dzieje się dziś w Afryce, na kontynencie, który – nie mam co do tego wątpliwości – „ułoży” nam, reszcie świata, dwudziesty pierwszy i dwudziesty drugi wiek. Czasem entuzjastycznie zgadzam się z wnioskami ojca Macieja, gdy przekłada swoje codzienne obserwacje na język wielkich politycznych czy międzyreligijnych procesów, czasem równie entuzjastycznie się z nimi nie zgadzam, nie mogłem się jednak oderwać od jego reporterskich relacji, opisów spotkań z ludźmi, z którymi ja nigdy nie będę miał okazji się spotkać. Ile w nich mądrości, światła, nadziei, pokory, wiedzy o tym, co w życiu najważniejsze. I dla misjonarza, ba, dla chrześcijanina nie ma ważniejszej roboty niż spotykanie ludzi, „robienie w ludziach”. Budowa dróg, szkół, wskazywanie na popełniane błędy systemowe – jasne, to wszystko ważne. Ale wtórne, bo zawsze powinno zaczynać się od spojrzenia w twarz konkretnego człowieka. Ojciec Maciej to wie, tak pracuje i tak żyje. Dziękuję mu za to, że tą książką przypomniał mi, że ja też tak żyć powinienem.

Szymon Hołownia

* * *

Siedząc nad Wodospadami Wiktorii na rzece Zambezi, na skrzyżowaniu granic trzech państw: Zambii, Zimbabwe i Botswany, myślę nad wstępem do tej książki, traktującej, jak mniemam, o różnych wymiarach spotkania dwóch światów: Północy i Południa. Można by wybrać w Afryce wiele miejsc symbolizujących to nad wyraz brzemienne w skutki spotkanie, np. wieżowce i autostrady Johanesburga czy też pamiątki po targach niewolnikami na Zanzibarze czy w Senegalu, wybrałem jednak postać i odkrycia doktora Davida Livingstone’a (1813–1873), który ofiarował całemu światu otwarte wrota do nieznanego wcześniej świata. Przemierzając jako pierwszy Europejczyk Afrykę z zachodniego wybrzeża na wschodnie, paradoksalnie połączył Południe z Północą. Bowiem to Livingstone otworzył Czarny Ląd na białą obecność. Idąc w głąb kontynentu –
nie w celu zdobycia drogocennych kości czy niewolników – zobaczył tereny o nieskończonej perspektywie. Spotkanie Północy z Południem stało się faktem. Czarny Ląd przestał straszyć, a zaczął pociągać, nie tylko śmiałków podróżniczych, ale przede wszystkim poszukiwaczy interesu i misjonarzy. Przybyli tu różni ludzie, święci i złoczyńcy, dobroczyńcy i złodzieje. Spotkanie dwóch światów dla jednych wiązało się z poszerzeniem wpływów, dla drugich zaś z otwarciem na nowy, nieznany i nie zawsze sprawiedliwy dla nich świat. Doktorowi Livingstone’owi, poświęcającemu swoje życie odkrywaniu nowych terenów, przyświecał potrójny cel – odkryć nowe perspektywy dla ewangelizacji, przynieść cywilizację europejską i poszerzyć terytoria kolonizacyjne własnego królestwa. Niektóre z celów spełniły się z nawiązką, inne zaś nadal wydają się aktualne.
Burzliwe relacje Północy i Południa stały się faktem i nikt nie jest już w stanie tych światów rozdzielić. Symbolem owej nierozerwalności stała się dla mnie dyskusja o przeniesieniu prochów Cecila Rhodesa – jednego z najbardziej znienawidzonych symboli czasów brytyjskich kolonii – z Zimbabwe do Królestwa Wielkiej Brytanii. Polityczna nagonka przeciwko białym i kolonizacji sprowokowała chęć ekshumacji i przeniesienia prochów twórcy Rodezji w bardziej przyjazne im miejsce. Wtedy to aktualnie chyba najbardziej antybiały satrapa afrykański Robert Mugabe, prezydent Zimbabwe, na którego terenie jest pochowany Cecil Rhodes, wziął w obronę prochy kolonizatora. Stwierdził, że grób Rhodesa stanowi historyczne dziedzictwo Zimbabwe i nie pozwoli białym rządzić się prochami spoczywającymi na jego ziemi. Po dziś dzień szczątki Rhodesa spoczywają więc w państwie Mugabego.
Rychło po odkryciach Livingstone’a, Rhodes przybywając na nowe ziemie, snuł ambitne plany rozwoju kontynentu pod auspicjami i protektoratem brytyjskim. To w jego głowie zrodziła się idea połączenia linią kolejową Kapsztadu z Kairem. To za jego staraniami wybudowano imponujący jak na owe czasy most na Zambezi, łączący dzisiejsze Zimbabwe z Zambią, we mgle tryumfalnych Wodospadów Wiktorii.
Proces łączenia Południa z Północą trwa, a dzięki nowym osiągnięciom komunikacyjnym w erze globalizacji można nawet powiedzieć, że gwałtownie przyspieszył. Już nic nie rozerwie dwóch światów, połączonych nie tylko wzajemnymi interesami, ale także kulturą globalną, w której orbicie pozostaje Afryka. Dlatego warto czasami odwrócić perspektywę, by nie patrzeć tylko na Południe oczami Północy – na ile ten pierwszy świat jest zacofany, niepunktualny czy skorumpowany wobec tego drugiego. Trzeba natomiast spojrzeć na świat Północy oczami Południa, by oprócz wczucia się w cierpienia i krzywdy, które stały się udziałem wielu po spotkaniu tych skrajności, zauważyć przede wszystkim, że Południe to szansa wzbogacenia Północy. Wzbogacenia nie tyleż materialnego, jak za czasów epoki kolonialnej, co duchowego, w którym Południe oddaje to, co dobre i cenne. Bowiem skarby można znaleźć nawet na śmietniku.
Livingstone, wyruszając na ostatnią swoją wyprawę w poszukiwaniu źródeł Nilu, był już schorowany i osłabiony. Paradoksalnie, wiele z jego podróży nie osiągnęło zamierzonego celu, jednak jego pasja poznania nowego kontynentu zaszczepiła w innych chęć przybycia na nieznane wcześniej tereny. Przyjaciele podróżnika znaleźli jego ciało zastygłe w pozycji klęczącej. Wierzę, że doktor Livingstone, misjonarz i podróżnik, modlił się nie tylko o spełnienie zamierzonego celu odkrywczego, ale i za przyszłych eksploratorów ścieżek przez siebie odkrytych, by przybywali z szacunkiem do tej ziemi i ludzi ją zamieszkujących.
Życzę czytelnikowi hojnego otwarcia się na bogactwo Południa i pokornego zgodzenia się na bycie uczniem często biedniejszego od siebie mistrza; zapraszam do przygody szukania ukrytych skarbów po południowej stronie równika.

Maciej Jaworski OCD