Ebook: Antologia mistyki polskiej [tom II]

Antologia mistyki polskiej – dzieło wybitnego znawcy zagadnienia, o. Mariana Zawady – wnosi w nasz rozedrgany świat pierwszych lat trzeciego tysiąclecia niezwykłe treści podane w niezwykłej formie: słowo w takiej tonacji i o takich sprawach, których potrzebujemy tu i teraz jak wody, chleba i powietrza razem wziętych. I których najgłębiej pragniemy – czy to sobie uświadamiamy czy nie. Jest to bowiem słowo o prawdziwym problemie Kościoła w Polsce (a zarazem prawdziwym problemie każdej i każdego z nas): o świętości. Śmiem twierdzić, że prawdziwym problemem polskiego Kościoła nie jest jego otwartość bądź zamknięcie, progresywność bądź konserwatyzm, zlustrowanie jego hierarchicznych szeregów bądź nie, strategia duszpasterska bądź pastoralna improwizacja (etc.). Prawdziwym problemem jest świętość jego członków – serce chrześcijaństwa, sens Kościoła. Nie kwestionuję znaczenia tamtych spraw, proponuję jednak pamiętać o tym, że znaczenia też mają swoją hierarchię.
I o tym jest ta książka. Jest świadectwem, że świętość była i jest obecna w dzieciach i dziejach tej ziemi, że jej prawda jest tak jasna, iż kiedy się przegląda w lustrze słów, dostrzegamy jej zarys wyraźnie… I że świętość jest możliwa, realna. Że warto się otrząsnąć, zdmuchnąć brudną pianę, wyłączyć atakujący z wielu miejsc jazgot pustki i skupić na tym, co ważne naprawdę.
Otwórzmy więc uszy na mistyczną muzykę: przed nami wielkie piękno. Nie może ono pochodzić z pustki. Pochodzi z Boga i z naszej ziemi.

ks. prof. dr hab. Jerzy Szymik

* * *

Przy źródle czerpania

Antologia mistyki polskiej powstała, by na jednym miejscu zgromadzić i ukazać niezwykłe duchowe bogactwo Kościoła polskiego, które może umykać w toczącej się wartko historii.
Bóg od początku buduje gromadząc, a Chrystus z gromadzenia pod skrzydłami uczynił wykładnię swej misji (Łk 13, 34). Gromadzenie Bożych śladów jest formą mądrościowego zachowania dobrego gospodarza, który podobny do ojca rodziny, „ze swego skarbca wydobywa rzeczy nowe i stare” (Mt 13, 52).
Mistyka stanowi ze swej natury ukryty, wewnętrzny nurt, skąpanej w miłości Boga i tajemnicy Krzyża rzeczywistości, jest śladem Bożego prowadzenia w codzienności dróg, a także świadectwem Bożego wybrania.
„Mistyczna praca” Boga nad człowiekiem dowodzi nie tylko Jego niewyczerpanej miłości, ale też jest nurtem ożywiającym całą duchową przestrzeń, bez którego nawet uczestnictwo w sakramentach narażone jest na rytualizm bez życia, poruszanie się wśród nieczytelnych czy pustych formuł i żywienie się czczą literą.
W przestrzeni mistyki przekonujemy się, że Bóg, pomimo zamkniętego Słowa Objawienia, ma jeszcze wiele do powiedzenia współczesnemu człowiekowi i powierza mu odpowiedzialność za świat.
Prezentowana antologia odwołuje się do dwóch kategorii: literackiej i eklezjalnej. Obejmuje przede wszystkim mistycznych pisarzy, tzn. ludzi, którzy zostawili obszerniejszy zapis łaski lub refleksji teologicznej na tematy mistyczne oraz odwołuje się do ich życia; ludzi, na których Bóg wycisnął szczególną pieczęć świętości. Zdecydowana większość z przywołanych osób odbiera chwałę ołtarzy lub ich procesy beatyfikacyjne są w toku.
Ponieważ antologia zajmuje się tekstami, siłą rzeczy pominięto wiele postaci, jak św. Maksymilian Kolbe, św. Rafał Kalinowski czy św. Albert Chmielowski, których życie poddane było szczególnym łaskom, ale którzy niestety nie pozostawili większych świadectw pisanych o treściach mistycznych.
Z drugiej strony, dzięki mistycznym tekstom możemy na przestrzeni historii odkrywać różnorodność języka i tematów duchowych, rozpiętych na przestrzeni ośmiu wieków: od XIV w. do czasów współczesnych. Jest to zatem swoista muzyka wieków miłowania, czystości i piękna, czekania, poszukiwań i wierności Znalezionemu. Można mówić o asystencji mistycznej Stwórcy wobec Kościoła. Mamy możliwość oglądu najpiękniejszych kart-świadectw niezwykłej wiary i miłości, wierności Bogu wyrastającej o wiele wyżej ponad standardy pobożności. To, co dodaje rangi wydarzeniu, to fakt, że wiele tekstów, wydobytych z archiwów, jest prezentowanych drukiem po raz pierwszy.
Do lektury mistycznej powinno się zamieszczać coś w rodzaju avertissement – swoistego ostrzeżenia, ponieważ teksty tego rodzaju są zapisem bezpośredniości doświadczenia rzeczywistości boskiej. Bezpośredniość ta przyprawia o drżenie najwyższe i najgłębsze struny ludzkiego istnienia, gdyż dokonuje się na jego granicy: naturalnego i wiecznego, jawnego i niejawnego, skrywanego i objawianego, możliwego i niemożliwego… Co więcej, doświadczenie mistyczne o wiele tę granicę przekracza, ponieważ wywodzi się z Nieskończoności. Przepastny wymiar doświadczenia budzi oszołomienie, zadziwienie, ekstatyczne uniesienie Bożym bezmiarem miłowania. W przedziwny sposób jest obcowaniem z Kimś, Kto-nie-ma-kształtu, z nieuchwytną nagością Boga.
Bezpośredniość również pokonuje granicę dystansu, który jest potrzebny w poznaniu, pochłania wszelkie oddzielenie i jednoczy tak dalece, jak tylko miłość Boga może tego dokonać. Bierze w nawias to, co ludzkie. Załamuje się język i wszelki przekaz, a mistyk pogrąża się nie tylko w komunikacyjnej, ale i w istotowej bezradności. Doświadcza czegoś, co go nieskończenie przerasta i ta nieskończoność doświadczenia jest dominującą jego treścią. Dlatego jest ono ciemne. Człowiek nie ma „narzędzi”, nie ma możliwości jakiegokolwiek ujmowania go, skazany jest natomiast na pokorne i pełne wdzięczności uczestniczenie. Lecz objawia to jednocześnie mistyczny geniusz prostoty.
Doświadczenie mistyczne jest również ogólne, w tym znaczeniu, że umyka konkretowi ludzkiego oglądu. Nieuchwytne, niepodatne na porządkujący i systematyczny wysiłek ludzkiego rozumu, budzi drżenie wobec ciągłego otwarcia i otwierania umysłu na nowe odsłaniające się dynamizmy Miłości i Tajemnicy. Mistyk żyje nie tylko tajemnicą Boga, żyje niejako w jej wnętrzu, a życie jego nabiera równie tajemniczego sensu.
O doświadczeniu mistycznym mówimy, że jest bierne. Znaczy to, że działający Duch Święty wprowadza w ponadludzki sposób działania, który przekracza każdą zdolność działania człowieka, niejako zawieszając jego władze. Owo wciągnięcie, czasem gwałtowne, w Bożą dziedzinę, w życie wewnętrzne Trójcy Świętej, w tajemnice Ojca, Chrystusa i Ducha, w tajemnice Kościoła, owocuje niezwykłą siłą nowości – nowości miłowania i widzenia rzeczy. Dlatego mistyka z natury jest przemieniająca, budzi i pozwala dojrzewać nowemu stworzeniu, nowemu człowiekowi. Co więcej, wprowadza w nowy czas. Dlatego po części mistyk jest jak prorok – głosi obecność nadchodzącego Boga, Jego bliskość, bliskość Jego wymagającej i wspaniałej miłości. Miłosne uczestniczenie w bliskości Pana zadaje kłam wszelkim teoriom o Bogu zapominającym o stworzeniu, o Jego oddaleniu. Mistyka dzięki temu jest pamięcią Boga, Jego przywoływaniem i uobecnianiem. Zbudowana z prawdy miłowania i ofiary, sięgających głęboko w dramat Krzyża, uprawnia jednocześnie mistyka do wpływu na historię.
Przedstawione teksty ujawniają niezwykłą pedagogię Boga. Prezentują wymagającą prawdę i piękno, które wręcz porządkują człowieka: jego wnętrze i jego historię. Siłą doświadczeń i siłą tekstów mistycznych jest ich przemieniająca moc. Należy im się poddać, by jeszcze raz uświadomić sobie nasze powołanie do przemiany w nowego człowieka. Mistyka potwierdza drożność na linii Bożych spraw, ożywia dynamikę świętości, osadza w krainie podobieństwa.
Dotykając Bożego piękna, a raczej będąc przez nie dotykanym, człowiek staje się piękniejszy. Niech ten dynamizm piękna dotyka i ogarnia każdego, kto sięga po piękno tak wysokiej klasy.

o. Marian Zawada OCD

* * *

TOM II:

Bł. Dorota z Mątowów (1394)
Sł. B. Teresa Marchocka OCD (1652)
Tekla Nałęcz Raczyńska CSS (1790)
Sł. B. Wanda Malczewska (1896)
Sł. B. Eliza Cejzik ZSWNO (1898)
Cecylia Działyńska (1899)
Bł. Franciszka Siedliska CSFN (1902)
Bł. Marcelina Darowska CSIC (1911)
Bł. Celina Borzęcka CR (1913)
Bł. Aniela Salawa (1922)
Sł. B. Dulcissima Hoffmann SMI (1936)
Św. Faustyna Kowalska ZMBM (1938)
Sł. B. Leonia Nastał AM (1940)
Sł. B. Rozalia Celakówna (1944)
Sł. B. Roberta Babiak AM (1945)
Sł. B. Kunegunda Siwiec (1955)
Bł. Elżbieta Róża Czacka FSK (1961)
Sł. B. Zofia Paula Tajber ZDCh (1963)
Sł. B. Emanuela Kalb CSS (1986)
Sł. B. Wanda Boniszewska CSA (2003)